نکات شاخص میانگین زمان بین خرابی‌ ها
ژانویه 28, 2019
تغییرات اصلی نسخه پیش‌نویس استاندارد EN 15341:2017
فوریه 4, 2019

قابلیت دسترسی یا قابلیت اطمینان؟

قابلیت دسترسی یا قابلیت اطمینان-کدام یک مهم‌تر است؟

موضوع اهمیت قابلیت دسترسی  یا قابلیت اطمینان معمولاً در میان افرادی که به‌تازگی به این مباحث در نگهداری و تعمیرات ورود کرده‌اند مطرح می‌شود.ما سعی کردیم در این مطلب تفاوت بین این دو را توضیح دهیم و همچنین اهمیت نسبی هر یک را هنگام تعیین اهداف و استراتژی‌ سازمان موردبررسی قرار دهیم.

در ابتدا به توضیح مختصر هر یک می‌پردازیم:

قابلیت دسترسی یا Availability

در دسترس بودن یا Availability، در حقیقت مقدار زمانی است که یک تجهیز و دارایی می‌تواند در صورت نیاز مورداستفاده قرار گیرد.به‌طورمعمول این تعریف مطابق با زیر به‌عنوان یک‌درصدی از کل زمان موجود بیان می‌شود:

Availability = (Available Time (hours) / Total Time (hours)*100

اساتید و محققان حوزه نگهداری و تعمیرات و مدیریت دارایی‌های فیزیکی تعاریف مختلفی در ارتباط با قابلیت دسترسی یا Availability مطرح کرده‌اند.بامطالعه استانداردISO14224 شاهد خواهیم بود که این استاندارد به تعریف دو شاخص قابلیت دسترسی فنی و قابلیت دسترسی عملیاتی پرداخته است که در مطلب شاخص‌های قابلیت  دسترسی فنی و قابلیت دسترسی عملیاتی به توضیح آن‌ها پرداخته‌ایم، همچنین با توجه به استاندارد  EN15341 و سند BEST PRACTICE انجمن نگهداری و تعمیرات و قابلیت اطمینان(SMRP) تعاریف دیگری از Availability را می‌توانیم شاهد باشیم.

 

با تمام این تفاسیر دو موضوع را در نظر داشته باشیم:

  • با توجه به استانداردهای متفاوت هر محاسبه‌ای که تصمیم می‌گیرید از آن استفاده کنید، مطمئن شوید که آن را مستند کرده‌اید و تمام افراد در سازمان شما از همان محاسبه استفاده می‌کنند. به‌طورکلی توصیه می‌شود یک مدل زمانی استاندارد با تعاریف و محاسبات مربوطه که در سراسر سازمان شما استفاده می‌شود، ایجاد شود. طبقه‌بندی زمان، تعاریف و فرمول‌های آن برای محاسبه نسبت‌ها، باید توسط هر معیاری که به شما کمک می‌کند تا تصمیمات مؤثرتری را برای سازمان مدنظر بگیرید، ایجاد شود.
  • اگر شما شاخص قابلیت دسترسی را با توجه به سازمان‌های دیگر بنچمارک کرده‌اید، اطمینان حاصل کنید که چه تعاریفی را در محاسبه Availability در نظر گرفته‌اید. ممکن است آن‌ سازمان از تعاریف دیگر برای در دسترس بودن استفاده کرده باشد و قبل از هر نتیجه‌گیری، اطمینان حاصل کنید که تنظیمات لازم برای محاسبات به‌درستی انجام می‌شود.

قابلیت اطمینان یا Reliability

قابلیت اطمینان یا  Reliability به‌عنوان توانایی تجهیز برای انجام در کار موردنیاز، بدون شکست، برای یک دوره زمانی مشخص‌شده، تحت شرایط داده‌شده تعریف می‌شود. درواقع Reliability ،احتمال کارکرد صحیح و بدون اشکال یک سیستم یا آیتم، در شرایط مشخص و از پیش تعیین شده برای یک زمان مشخص را مطرح می‌کند. می‌توان این تعریف را با استفاده از میانگین زمان بین شکست (MTBF)، که به‌صورت زیر محاسبه می‌شود، اندازه‌گیری کرد.توضیحات این شاخص کلیدی عملکرد نگهداری و تعمیرات را می‌توانید در مطالب تعریف شاخص MTBF و همچنین نکات مهم شاخص MTBF مطالعه کنید.

MTBF=Uptime+ Unplanned down Time Due to Maintenance/ Number of Failures

در اینجا، قابلیت اطمینان را می‌توان به‌عنوان نماینده فرکانس خرابی آیتم در نظر گرفت، لازم است به این نکته توجه داشته باشیم که قابلیت اطمینان یک آیتم می‌تواند در طول زمان تغییر کند.

اگر تفاوت بین قابلیت دسترسی و قابلیت اطمینان هنوز برای شما کاملاً روشن نیست، ادامه مطلبی را با این سؤال مطرح می‌کنیم که هنگام سفر با هواپیما برای پرواز به یک شهر دیگر، آیا می‌خواهید هواپیما دارای سطح بالایی از قابلیت دسترسی باشد یا قابلیت اطمینان ؟

فکر کنید اگر دسترسی هواپیما پایین باشد، می‌تواند تأثیرش این باشد که که آیا هواپیما در زمان تعریف‌شده به روی زمین فرود می‌آید یا خیر؟ از سوی دیگر اگر این هواپیما قابلیت اطمینان کمتری داشته باشد، این می‌تواند بر روی اینکه آیا هواپیما به زمین برسد یا نرسد، تأثیر بگذارد؟ واضح است که در این مورد، قابلیت اطمینان هواپیما (ازلحاظ تأثیر بر عملکرد ایمنی) مهم‌تر از دسترس بودن است. اما این ممکن است لزوماً برای سایر دارایی‌ها در سایر زمینه‌ها و سازمان‌ها، یکسان نباشد.

 


ارتباط  قابلیت دسترسی با قابلیت اطمینان ؟

ازلحاظ درک ارتباط بین قابلیت دسترسی و قابلیت اطمینان، باید عناصر را بررسی کنیم. با توجه به تعریف و مدل زمانی بالا خواهید دید که زمان موجود برابر بازمان تقویم منهای زمان خاموشی است. زمان خاموشی یا  Downtime ،عمدتاً از دو جزء کلیدی ساخته‌شده است( توقفات برنامه‌ریزی‌شده و توقفات غیر برنامه‌ریزی‌شده). توقفات برنامه‌ریزی‌شده می‌تواند زمان برنامه‌ریزی‌شده برای فعالیت‌های نگهداری پیش کنشی روزمره یا سایر فعالیت‌های عملیاتی برنامه‌ریزی‌شده تولید مانند تغییر سایز را شامل شود که به این معنی است که تجهیزات در دسترس نیستند. به‌احتمال‌زیاد توقفات برنامه‌ریزی نشده به علت خرابی‌های تجهیزات و ماشین‌آلات است و نیز می‌تواند به دلیل وقفه‌های برنامه‌ریزی نشده تولید نیز باشد. خاموشی‌های ناشی از خراب شدن تجهیزات هم به قابلیت اطمینان تجهیزات (تعداد خرابی تجهیزات) و هم به مدت‌زمان لازم برای بازگرداندن کارکرد تجهیزات مرتبط می‌شود.

با استفاده از توضیحات فوق فرمول قابلیت دسترسی برابر است با:

Availability= (Calendar Time – (Scheduled Downtime + Unscheduled Downtime) / Calendar Time*100

اگر ما فرض کنیم که تمام خرابی‌های برنامه‌ریزی‌نشده ناشی از وقایع خرابی تجهیزات باشد. پس توقفات برنامه‌ریزی نشده، باقابلیت اطمینان از طریق فرمول زیر مرتبط است:

Unscheduled Downtime = MTTR x (Calendar Time – Downtime) / MTBF

با توجه به این موارد مشاهده می‌کنیم که:

این امکان وجود دارد که یک مورد تجهیز باقابلیت اطمینان بالا دارای دسترس‌پذیری پایین باشد،اگر:

خرابی برنامه‌ریزی‌شده بالا باشد (احتمالاً با توجه به نگهداری پیشگیرانه طولانی‌مدت) یا MTTR بالا باشد (طولانی بودن مدت‌زمان تعمیر هر شکست)

به‌طور مشابه، ممکن است یک مورد تجهیزات باقابلیت دسترسی بالا دارای قابلیت اطمینان پایین باشد، اگر:

MTTR پایین باشد (هر خرابی می‌تواند به‌سرعت تعمیر شود) یا توقفات برنامه‌ریزی‌شده کم است (به‌عنوان‌مثال، برای تعمیر و نگهداری پیشگیرانه، توقف کمی نیاز است)

بااین‌حال به‌طورمعمول و به‌غیراز موارد محدود، نگرشی که وجود دارد مبنی بر این است که: در دسترس بودن و قابلیت اطمینان با یکدیگر مرتبط هستند، به این معنا که اگر قابلیت اطمینان افزایش یابد، انتظار می‌رود که در دسترس بودن نیز افزایش یابد، اما محاسبات فوق این موضوع را بازگو نمی‌کند. به مثال هواپیما بازمی‌گردیم که در مورد آن صحبت کردیم. تأثیر عدم اطمینان در دستیابی به اهداف مدنظر ممکن است بسیار گسترده‌تر از تأثیر آن بر روی دسترسی به تجهیزات باشد.در مثال هواپیما، ما دیدیم که یک هواپیمای با قابلیت اطمینان پایین ممکن است منجر به خطرات ایمنی شود. علاوه بر این برای کارخانه‌های شامل فرآیند پیچیده، حتی کوتاه‌ترین وقفه تولید به علت شکست می‌تواند به‌طورکلی اثرات مخرب مانند راه‌اندازی مجدد، بازگشت به تولید کامل باکیفیت محصول موردنیاز و سایر موارد را در پی داشته باشد. این تلفات و ضایعات اضافی در صورت وجود در همه آنچه شما اندازه‌گیری می‌کنید لحاظ نمی‌شود.

نتیجه اینکه مهم‌تر بودن قابلیت اطمینان یا قابلیت دسترسی بستگی به اهداف سازمان و نوع فرایند و شرایط دارد.یک سازمان می‌تواند دسترس‌پذیری پایین را بپذیرد ولی با توجه به خطرات ایمنی و یا کیفیتی، قابلیت اطمینان  پایین را نتواند بپذیرد و برای برخی دیگر بالعکس.اما این را بدانیم که تعالی سازمان و نگهداری و تعمیرات با هردوی این تعاریف ایجاد می‌شود و معمولاً در اکثر سازمان‌های موفق این دو شاخص مهم باهم افزایش یا کاهش می‌یابند.

هادی داوری
هادی داوری
من همیشه در حال یادگیری‌ام و هر آنچه تاکنون آموخته و تجربه کرده‌ام را با شما به اشتراک خواهم گذاشت.

دراین‌باره بیشتر بخوانید


چنانچه این مطلب برای شما مفید بوده، لطفاً برای حمایت از ما آن را با دوستان علاقه‌مند به مباحث مدیریت نگهداری و تعمیرات و دارایی‌های فیزیکی به اشتراک بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

×